Kalendarium

Historię mamy długą, trudną ale i ciekawą, burzliwą ale i piękną …!

Pierwsze kalendarium, sygnowane przez Piotra Bukowskiego, ukazało się na Homikach 15 maja 2004 r. Obecnie przedstawiamy nową, gruntownie poprawioną i rozszerzoną jego wersję.

1069 lub 1077 – według dużo późniejszych informacji kronikarskich król Bolesław II Śmiały podczas wypraw na Ruś popada w „grzech sodomski” – być może uprawia seks z mężczyznami.

1444, 10 listopada – w bitwie pod Warną ginie król polski i węgierski Władysław III Warneńczyk, któremu Jan Długosz zarzuca skłonność do „rozkoszy męskich”, „przeciwnych czystości, wstrętnych rozkoszy” i „haniebnych namiętności”.

1559 – ukazuje się Postępek sądów około karania na gardle, będący dokonaną przez Bartłomieja Groickiego adaptacją Peinliche Gerichtsordnung (Constitutio Criminalis Carolina) cesarza Karola V do warunków polskich. Postępek … przeznaczony jest dla mieszczaństwa i chłopstwa, a w myśl jednego z artykułów mężczyźni, którzy dopuszczą się współżycia homoseksualnego, mają być skazywani na śmierć i paleni na stosie.

1561 – sąd w Kazimierzu pod Krakowem skazuje na śmierć na stosie Wojciecha z Poznania, który żył jako kobieta, poślubił Sebastiana Słodownika, a po rozstaniu się z nim wyszedł za mąż za Wawrzyńca Włoszka.

1691 – Elżbieta Petroselinówna z Chmielnika w Małopolsce, siostra tamtejszego kaznodziei ewangelickiego, zostaje oskarżona o uprawianie sodomii z pięknymi dziewczętami i posiadanie stałej nałożnicy. Trybunał koronny w Lublinie napomina ją, by odtąd „uczciwość wszelką w życiu swym (…) zachowywała”.

1794, 1 czerwca – w Królestwie Prus, a wiec także na ziemiach polskich zaboru pruskiego, wchodzi w życie Allgemeines Landrecht für die Preußischen Staaten (Powszechne prawo krajowe dla państw pruskich), które w miejsce kary śmierci za sodomię wprowadza karę od roku do kilku lat ciężkiego więzienia i następującego po nim wygnania.

1818 – w życie wchodzi Kodeks karzący dla Królestwa Polskiego, w myśl którego osoby winne „występku cielesnej lubieżności przeciw naturze” mają być skazywane na karę od trzech miesięcy do jednego roku pobytu w „domu poprawy”.

1847, 20 grudnia – władze Królestwa Polskiego wprowadzają Kodeks kar głównych i poprawczych, bazujący na rosyjskim kodeksie karnym, zakazujący stosunków homoseksualnych pod karą bezterminowego zesłania na Syberię, a przypadku współżycia z nieletnim karą 10-12 lat pracy katorżniczej na Syberii.

1846 – w warszawskim „Przeglądzie Naukowym” ukazuje się Poganka. Powieść przy kominkowym ogniu opowiadana Narcyzy Żmichowskiej, której motywem przewodnim jest nieszczęśliwa miłość łącząca Benjamina z Aspazją, będąca przypuszczalnie alegorią miłości lesbijskiej, literackim przetworzeniem burzliwego związku autorki z Pauliną Zbyszewską.

1909 – we Lwowie ukazuje się polski przekład Wyboru pism Waltera Horatio Patera, przedstawiciela estetyzmu, prekursora Oskara Wilde.

1919 – Karol Szymanowski kończy pracę nad powieścią Efebos, będąca apologią miłości homoerotycznej, dedykowaną 15-letniemu Borysowi Kochno; większa część nigdy nieopublikowanego utworu ulega zniszczeniu we wrześniu 1939 r.

1923, 16 listopada – w warszawskim brukowcu „Express Poranny” ukazuje się pierwszy z artykułów oskarżających niewymienioną z nazwiska lekarkę o organizowanie w swym gabinecie przy ulicy Mazowieckiej lesbijskich orgii; w lutym 1924 r. dr Zofia Sadowska wytacza redakcji proces, szczegółowo relacjonowany przez prasę.

1927, 10 listopada – „Kurier Poranny” (nr 312) publikuje artykuł Tadeusza Boya-Żeleńskiego Przedwiośnie, będący pierwszym tekstem tego autora na temat homoerotyzmu w literaturze i sytuacji osób homoseksualnych.

1932, 1 września – wchodzi w życie polski Kodeks Karny, znoszący formalnie obowiązujące do tego momentu przepisy karne państw zaborczych, m.in. karalność praktyk homoseksualnych.

1936 – ukazuje się polski przekład Psychologii seksualnej, jednej z ważniejszych prac niemieckiego lekarza Magnusa Hirschfelda, będącej swego rodzaju podsumowaniem seksuologicznych dokonań autora, a szczególnie jego badań nad homoseksualnością.

1953 – w Paryżu wychodzi pierwsze wydanie Trans-Atlantyku Witolda Gombrowicza; edycja polska ukaże się w Warszawie w 1957 r. nakładem wydawnictwa „Czytelnik”.

1974, 28 kwietnia i 5 maja – „Życie Literackie” (nr 17/1161 i 18/1162) publikuje dwuczęściowy artykuł Tadeusza Gorgola Homoseksualizm a opinia, uważany za pierwszy w powojennej prasie polskiej obszerny tekst poświęcony osobom homoseksualnym.

1978 – wzmianka w międzynarodowym przewodniku gejowskim „Spartacus” o lokalu dla gejów w Sopocie.

1980 – w Piotrkowie Trybunalskim powstaje nieformalna grupa gejowska o przewrotnej nazwie Męskie Ochotnicze Pogotowie Seksualne (MOPS).

1983 – Biuro Informacyjne o Europie Wschodniej (Eastern Europe Information Pool, EEIP), działające we Wiedniu w ramach Międzynarodowego Stowarzyszenia Gejów (IGA), rozpoczyna wydawanie biuletynów w języku polskim.

1983 – pismo „Relaks”, będące comiesięcznym dodatkiem do „Kuriera Polskiego”, jako pierwsze w kraju zaczyna publikować ogłoszenia towarzyskie gejów i lesbijek.

1984, 16 września - w tygodniku „Na przełaj” (nr 38) ukazują się teksty Dlaczego inni? podpisany pseudonimem Nika i Nie róbcie sensacji Mariusza Szczygła. Jest to kolejna inicjatywa, która zwraca uwagę na sytuację osób homoseksualnych.

1985, 15 listopada – na rozkaz Ministra Spraw Wewnętrznych, generała Czesława Kiszczaka, Milicja Obywatelska rozpoczyna tzw. Akcję „Hiacynt”, w trakcie której zatrzymano i zarejestrowano w kartotekach około 11 tysięcy homoseksualistów.

1986, 3 listopada – w Gdańsku wychodzi pierwszy numer „Filo Express”, pisma wydawanego przez Gdańską Grupę Gejowską „Filo”, uważanego za pierwsze pismo gejowsko – lesbijskie w krajach bloku socjalistycznego.

1987, styczeń – powstaje Warszawski Ruch Homoseksualistów, którego założycielem i przewodniczącym jest Waldemar Zboralski.

1987, 16 czerwca – w Warszawie ukazuje się pierwszy z dwóch numerów powielanego na kserokopiarce pisma „Efebos”, wydawanego przez Warszawski Ruch Homoseksualistów.

1987 – w Warszawie, w klubie osiedlowym na Gocławiu, odbywa się pierwsza, półjawna dyskoteka gejowska.

1988, 5 marca – prof. Mikołaj Kozakiewicz kieruje do Ministra Spraw Wewnętrznych gen. Czesława Kiszczaka oraz ministra zdrowia Zenona Komendera petycję w sprawie przeciwdziałania AIDS, szkodliwych skutków akcji „Hiacynt” oraz umożliwienia gejom i lesbijkom legalnego organizowania się. Petycję popierają: Stanisław Ehrlich, Kazimierz Imieliński, Jerzy Kawalerowicz, Tadeusz Kielanowski, Szymon Kobyliński, Daniel Passent, Bolesław Popielski, Artur Sandauer, Zbigniew Sternadel, Bogdan Suchodolski i Jan Szczepański.

1988 – Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich w Warszawie wydaje książkę Krzysztofa Boczkowskiego Homoseksualizm.

1989, kwiecień – w Warszawie odbywa się kolejny ogólnopolski zjazd homoseksualistów; zgromadzeni omawiają problemy z jakimi borykają się działające w różnych miastach Polski nieformalne grupy gejowsko-lesbijskie oraz postulują utworzenie i zalegalizowanie ogólnopolskiej organizacji zrzeszającej gejów i lesbijki.

1990, 23 lutego – sąd rejestruje Stowarzyszenie Grup „Lambda”, zrzeszające początkowo grupy w Gdańsku, Warszawie i Wrocławiu; liczba grup wzrasta w ciągu trzech lat do trzynastu.

1990 – przy Lambdzie Kraków powstaje grupa Lesbian Lambda (LL), która organizuje zjazdy w Bielsku-Białej, Krakowie, Warszawie i Zakopanem.

1990, czerwiec – ukazuje się pierwszy numer miesięcznika „Inaczej” (pierwotny tytuł: „Miesięcznik Kochających Inaczej”), wydawanego przez spółkę „Softpress”, będącego pierwszym gejowskim pismem społeczno-kulturalnym dostępnym w kioskach „Ruchu”.

1990, lato – w Krośnie pod Olsztynem odbywa się pierwszy z biwaków zorganizowanych przez olsztyńską grupę Stowarzyszenia Grup Lambda.

1990, wrzesień – na warszawskim Służewcu powstaje „Cafe Fiolka”, pierwsza w Polsce oficjalna dyskoteka gejowska; z powodu nieprzyjaznego nastawienia mieszkańców osiedla funkcjonuje do końca stycznia 1992 r.

1991, 7 maja – premier Jan Krzysztof Bielecki dymisjonuje wiceministra zdrowia Kazimierza Kaperę za stwierdzenie w wywiadzie dla wiadomości TV1, że „AIDS jest ograniczony przede wszystkim do jednej grupy, (…) która w naszym pojęciu jest zboczona, czyli do kontaktów homoseksualnych”; w obronie zdymisjowanego staje prymas Polski, arcybiskup Józef Glemp.

1992, wrzesień – Inicjatywa Gdańska, powstała po rozpadzie grupy Lambda-Gdańsk, otwiera pierwsze w Polsce i trzecie w Europie Wschodniej gejowskie Centrum Informacyjno-Konsultacyjne.

1994, 13 maja – dyrektor gdańskiego „Caritasu” oraz delegaci innych organizacji związanych z Kościołem rzymskokatolickim podejmują próbę usunięcia z I Regionalnego Forum Inicjatyw Pozarządowych w Gdańsku przedstawicieli Inicjatywy Gdańskiej; próba ta spotyka się ze sprzeciwem patrona honorowego imprezy Jacka Kuronia oraz sponsorów.

1994, 14 października – Stowarzyszenie Grup Lambda ogłasza na konferencji w warszawskim kinie „Tęcza” pierwszy Raport o dyskryminacji ze względu na orientację seksualną w Polsce.

1994, grudzień – przewodniczący zarządu Stowarzyszenia Grup Lambda zawiesza działalności kilku grup należących do tej organizacji; jedne z nich usamodzielniają się, inne przestają istnieć.

1995, 17 czerwca – na dziedzińcu Uniwersytetu Warszawskiego odbywa się pierwszy w Polsce Dzień Dumy Gejowskiej, zorganizowany przez Stowarzyszenie Grup Lambda i powstałe rok wcześniej wydawnictwo erotyczne Pink Press.

1996, czerwiec – pogłębiający się kryzys wewnętrzny w Stowarzyszeniu Grup Lambda paraliżuje działalność tej organizacji; toczący się w niej od wielu miesięcy konflikt staje się symbolicznym przykładem skłócenia i niekonstruktywości środowiska gejowskiego.

1996 – w Warszawie zawiązuje się nieformalna grupa będąca zalążkiem zarejestrowanego w 1998 r. Ogólnopolskiego Feministycznego Archiwum Lesbijskiego (OLA-Archiwum), stawiającego sobie za cel integrację środowiska lesbijskiego oraz zajmującego się gromadzeniem materiałów na temat ruchu feministycznego i lesbijskiego.

1996, 15 września – rozpoczyna działalność www.innastrona.pl, będąca pierwszym w Polsce internetowym portalem gejowsko-lesbijskim.

1997, luty – rozwiązanie Stowarzyszeniu Grup Lambda; oficjalnie podawanym powodem tej decyzji są: niedostatek środków finansowych na pokrycie wysokich kosztów działalności oraz zbyt mała liczba osób chętnych do działania w Stowarzyszeniu.

1997, październik – w Warszawie ukazuje się pierwszy numer feministyczno-lesbijskiego pisma literackiego „Furia Pierwsza”, wydawanego do grudnia 2000 r. przez OLA-Archiwum.

1998 – krakowskie wydawnictwo „Infopress” wydaje Lustro. Wybór opowiadań Ewy Schilling, pierwszy z kilku zbiorów jej opowiadań o tematyce lesbijskiej.

1998, lipiec – Stowarzyszenie Lambda Warszawa (zarejestrowane w październiku 1997 r.) otwiera przy ulicy Czerniakowskiej Ośrodek Rainbow, mieszczący się od sierpnia 2002 r. przy ul. Hożej, a od lipca 2008 r. przy ul. Żurawiej.

1998 – pierwsza edycja „Tęczowych Laurów”, będących nagrodą środowiska lesbijsko-gejowskiego dla osób i instytucji szerzących ideę tolerancji wobec mniejszości; pierwszymi laureatami zostali: Jerzy Jaskiernia, Kora, Mikołaj Kozakiewicz, Zofia Kurnatowska, Monika Olejnik, Fundacja PHARE i „Gazeta Wyborcza”.

1998, 3 listopada – rusza lesbijska strona internetowa www.inny-krakow.koti.com.pl, będąca poprzedniczką www.les.queer.pl i powstałego w 2002 r. portalu www.lesbijka.org.

2000, lipiec – w Warszawie odbywa się III Światowa Konferencja Kulturalna Gejów i Lesbijek.

2001, luty – na Uniwersytecie Wrocławskim powstaje Koło Naukowe Gender Studies „.Nic Tak Samo”, noszące od 2006 r. nazwę Koło Naukowe Queer Studies „Nic Tak Samo”.

2001, 1 maja – w Warszawie odbywa się pierwsza Parada Równości, która przechodzi trasę od Kolumny Zygmunta po pomnik Mikołaja Kopernika; uczestniczy w niej około 300 osób.

2001, 11 września – w Warszawie powstaje Kampania Przeciw Homofobii, której pierwszym prezesem jest Robert Biedroń.

2002, lipiec – Agencja Wydawniczo-Reklamowa „Softpress” zaprzestaje wydawania ukazującego się od dwunastu lat miesięcznika „Inaczej”.

2003, marzec – Kampania Przeciw Homofobii przy współpracy z Lambdą Warszawa organizuje akcję „Niech nas zobaczą”; wystawa złożona z fotografii autorstwa Karoliny Breguły, przedstawiających 30 par gejów i lesbijek, jest pokazywana w Gdańsku, Krakowie, Sosnowcu, Warszawie i Wrocławiu, a siedem lat później w Lublinie.

2003, 21 listopada – senator Maria Szyszkowska (SLD) składa na ręce wicemarszałka senatu Ryszarda Jarzembowskiego projekt ustawy o rejestrowanych związkach partnerskich; po wprowadzeniu licznych poprawek projekt zostaje przyjęty przez Senat 3 grudnia 2004 i skierowany do Sejmu, ale nigdy nie staje się przedmiotem obrad.

2004, 14 lutego – rusza internetowy Portal Pozytywnie Homoseksualny www.homiki.pl, wirtualne dziecko Piotra Bukowskiego i Pawła Walczaka.

2004, 6-9 maja – pomimo sprzeciwu polityków z LPR i PiS oraz Stowarzyszenia Kultury Chrześcijańskiej im. Piotra Skargi, w Krakowie odbywa się Festiwal Kultura dla Tolerancji; Marsz Tolerancji, w którym bierze udział około 1200 osób, m.in. posłowie Andrzej Celiński, Janusz Lisak i Joanna Sosnowska oraz senatorowie Marek Balicki i Maria Szyszkowska, zostaje zaatakowany przez nacjonalistycznych bojówkarzy i pseudokibiców; w obronie marszu i festiwalu wypowiadają się krakowscy nobliści: Czesław Miłosz i Wisława Szymborska.

2004, 11 czerwca – w Warszawie zamiast czwartej Parady Równości, na którą nie wyraził zgody prezydent miasta Lech Kaczyński, odbywa się Wiec Równości, nazwany Stojącą Paradą Równości; na Placu Bankowym gromadzi się około 1000 osób.

2004, październik – warszawskie wydawnictwo „Sic!” wydaje pracę zbiorową Homofobia po polsku, zawierającą teksty poświęcone najważniejszym wydarzeniom LGBT w latach 2002-2004.

2004, 17-20 listopada – w Poznaniu odbywają się pierwsze Dni Równości i Tolerancji; Marsz Równości zostaje zaatakowany przez pseudokibiców oraz bojówkarzy z Młodzieży Wszechpolskiej i po przejściu 200 metrów przekształcony w stacjonarną pikietę pod naciskiem policji, która nie jest jakoby w stanie zapewnić bezpieczeństwa uczestnikom.

2005, 19 listopada – policja pacyfikuje Marsz Równości w Poznaniu, na którym pomimo decyzji prezydenta miasta Ryszarda Grobelnego, odmawiającej zgody na przeprowadzenie imprezy, gromadzi się kilkaset osób; policja zatrzymuje ponad 60 uczestników i kieruje przeciwko nim akty oskarżenia do sądu.

2005, 26-27 listopada – Ogólnopolski Komitet „Solidarność z Poznaniem” organizuje Wiece Równości pod hasłem „Reaktywacja demokracji. Marsz Równości idzie dalej”, które odbywają się w Elblągu, Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Łodzi, Poznaniu, Rzeszowie, Toruniu, Warszawie i Wrocławiu.

2005, grudzień – ukazuje się pierwszy numer dwumiesięcznika „Replika”, wydawanego przez Kampanię Przeciwko Homofobii, będącego od tego czasu jedynym pismem społeczno-kulturalnym LGBT.

2006, październik – radio TOK FM rozpoczyna emisję audycji „Lepiej późno niż wcale”, prowadzonej w niedzielne wieczory przez Krystiana Legierskiego z Joanną Piotrowska, a od lipca 2009 r. z Anną Zawadzką.

2006, 18-22 października – w łódzkim kinie „Cytryna” odbywa się pierwsza edycja Festiwalu Filmu Queer; kilkanaście dni później rozpoczyna się pierwsza edycja warszawskiego Festiwalu Kina LGBT „Pryzmat”.

2007 – na rynku wydawniczym pojawia się niespotykana przedtem ilość książek o tematyce LGBT; w krótkim odstępie czas ukazują się: Berek Marcina Szczygielskiego, Ja czyli 66 moich miłości Bartosza Żurawieckiego, New Romantic Michała Zygmunta, Śmierć w darkroomie, Edwarda Pasewicza , Tęczowy koliber na tyłku Szymona Niemca, Tęczowy elementarz, czyli (prawie) wszystko, co chcielibyście wiedzieć o gejach i lesbijkach Roberta Biedronia oraz Seksualność, psyche, kultura. Homoerotyzm w świecie starożytnym Pawła Fijałkowskiego.

2007, 30 października – w Centrum Artystycznym Montownia w Warszawie odbywa się pełna, autorska wersja spektaklu „Rafalala Show” w reżyserii Paula Schramma, prezentowanego wcześniej w Teatrze Polonia w reżyserii Moniki Powalisz.

2008 – Instytut Wydawniczy Latarnik publikuje książkę Tadeusza Olszewskiego Zatoka Ostów, powieść ukończoną w lutym 1988 i publikowaną dotąd we fragmentach m.in. w poznańskim miesięczniku społeczno-kulturalnym „Nurt” (1988) oraz w tygodniku Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego „Polska Miedź” (1989).

2010, 11 czerwca – 5 września – w Muzeum Narodowym w Warszawie trwa wystawa „Ars Homo Erotica”, autorstwa Pawła Leszkowicza; wystawie towarzyszy katalog o tym samym tytule (wydawnictwo CePed).

2010, 17 lipca – w Warszawie odbywa się Europride 2010, połączone z coroczną Paradą Równości; w przemarszu uczestniczy około 8 tysięcy osób, a pośród nich politycy Lewicy: Piotr Gadzinowski, Ryszard Kalisz, Tomasz Kalita, Katarzyna Piekarska i Jerzy Wenderlich.

2010, 21 listopada – w wyborach samorządowych mandat do Rady Miasta Stołecznego Warszawy zdobywa Krystian Legierski, działacz partii Zieloni 2004.

2011, 9 października – mandaty poselskie do Sejmu VII kadencji zdobywają: transseksualistka, prezeska Fundacji Trans-Fuzja Anna Grodzka oraz wieloletni prezes KPH Robert Biedroń, oboje z listy Ruchu Palikota.

 

Zainteresowanym bardziej szczegółowymi informacjami odsyłamy do Kalendarium „LESteśmy w Polsce”. Polecamy również kalendarium powszechnej historii LGBT „Zeittafel zur schwulen Geschichte – Notizen und Texte von der Antike bis heute”.

 

Opracował: Paweł Fijałkowski

napisz do nas: listy@homiki.pl

Homiki.pl. Czasopismo zarejestrowane w Sądzie Okręgowym Warszawa Praga pod nr 2372 więcej »
Nr ISSN: 1689-7595

Powered by WordPress & Atahualpa