Wirusowe zapalenia wątroby (część II)

Kiedy myślimy o wirusowych zapaleniach wątroby (WZW) w kontekście zakażeń przenoszonych drogą płciową (STI), jako pierwsze na myśl przychodzi wirusowe zapalenie wątroby typu B (ewentualnie razem z WZW D). I słusznie, gdyż zakażenie drogą płciową zostało w przypadku wirusa HBV dobrze zbadane, epidemiologia jest znana, ponadto mamy skuteczną szczepionkę – świetnie więc, że mówi się o WZW B, informacji nigdy za dużo. Ale nie jest to jedyne zapalenie wątroby powodowane przez wirusy, które przenosi się drogą płciową, choć jeszcze do niedawna opinie na ten temat budziły kontrowersje, a i obecnie nie wszystko jest jasne.

 

Wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C)

To prawda, że informacje o WZW C padały od dawna przy okazji zakażeń przenoszonych drogą płciową, nawet w popularnych serialach (Dr House).  Warto jednak wiedzieć, że liczba zakażeń wirusem HCV (hepatitis C virus) w parach heteroseksualnych jest niewielka, a przenoszenie wirusa przez spermę mało prawdopodobne. Potwierdzają to zresztą badania pokazujące, że w materiale tym rzadko wykrywa się wirusowy kwas nukleinowy (HCV-RNA), a nawet jeśli wynik jest dodatni, to poziom RNA jest niski.

Skąd więc teoria, że wirusowym zapaleniem wątroby typu C można zarazić się drogą płciową? W ostatnich latach, mniej więcej od roku 2000, coraz częściej zaczęto wykrywać to zakażenie u mężczyzn uprawiających seks z mężczyznami (MSM), którzy zgłaszali się do poradni HIV i AIDS. Zakażenia były bezobjawowe (nawet 80% przypadków ostrego WZW C może przebiegać bez wyraźnych objawów klinicznych), obecność wirusa wykrywano więc podczas rutynowych badań krwi i funkcji wątroby, które przeprowadza się u pacjentów z HIV.

Sam wirus WZW C przenosi się głównie przez krew. Opisywano zakażenia w wyniku bezpośredniego kontaktu z krwią, przy podawaniu preparatów krwiopochodnych i przetoczeniach krwi, na skutek transplantacji narządów, a także u narkomanów wstrzykujących narkotyki dożylnie. Jednak kiedy w różnych krajach przeprowadzano badania na różnych grupach MSM, często zakażonych jednocześnie wirusem HIV, okazało się, że istnieją czynniki korelujące ze wzrastającą u nich liczbą infekcji wirusem HCV. Były to przede wszystkim określone zachowania seksualne: fisting, zarówno czynny, jak i bierny (zwłaszcza bez stosowania rękawiczek), BDSM (kiedy w trakcie dochodziło do krwawień), seks analny bez zabezpieczenia (szczególnie z krwawieniem), rimming, używanie akcesoriów erotycznych, a także duża liczba partnerów seksualnych (dotyczyło to głównie seksu analnego) oraz stosowanie narkotyków zażywanych donosowo.

Być może zatem wirus HCV przenosi się rzeczywiście przez krew, ale transmisja zachodzi również przez błony śluzowe. Pewne praktyki seksualne przebiegające z uszkodzeniem śluzówek (zwłaszcza fisting oraz lewatywy) i następującym po tym kontakcie z zakaźnymi płynami ustrojowymi, plus również współistniejące inne STI, mogą znacząco zwiększać ryzyko zakażenia. I najprawdopodobniej dotyczy to nie tylko MSM HIV-dodatnich.

Wirusowe zapalenie wątroby typu C występuje na całym świecie. Według szacunków WHO każdego roku zakażeniu ulega 3–4 miliony ludzi. Liczba przewlekłych nosicieli wirusa narażonych na marskość wątroby i pierwotnego raka wątroby wynosi ponad 150 milionów. Co roku na choroby związane z WZW C umiera ponad 350 tysięcy pacjentów.

Ostre zakażenie bardzo często (80% przypadków) przebiega bezobjawowo, szczególnie u osób młodych. Dlatego też wielu zakażonych i nosicieli nie zdaje sobie sprawy z niebezpieczeństwa.

Gdyby zakażenie wirusem HCV (hep C) atakowało twarz, nie wątrobę, nie lekceważylibyśmy goRyc. 1. Gdyby zakażenie wirusem HCV (hep C) atakowało twarz, nie wątrobę, nie lekceważylibyśmy go (HepCSource.com)

Okres wylęgania infekcji wynosi średnio 6–7 tygodni. W okresie ostrym choroby u około 20% pacjentów mogą wystąpić niezbyt specyficzne objawy: żółtaczka, gorączka, zmęczenie, bóle stawów, nudności, wymioty, bóle brzucha. Obserwuje się również ciemną barwę moczu i jasne zabarwienie kału. Następnie u 70–80% pacjentów rozwija się przewlekłe zakażenie, ale nawet te osoby zwykle nie odczuwają skutków infekcji. Przynajmniej aż do momentu  – co może nastąpić nawet po 20 latach – kiedy pojawią się powikłania: pierwotny rak wątroby, niewydolność wątroby czy marskość. Jedna czwarta pacjentów z marskością wątroby na skutek infekcji HCV umiera z powodu niewydolności tego narządu.

W terapii wirusowego zapalenia wątroby typu C stosowana jest rybawiryna i interferon. Nie zawsze jest to leczenie skuteczne i możliwe do zastosowania, ze względu na to, że istniejące genotypy wirusa HCV nie są w równym stopniu wrażliwe na leki, ponadto interferon jest czasem źle tolerowany przez pacjentów (oraz bardzo drogi). Obecnie intensywnie poszukuje się nowych leków i bada te potencjalnie działające. Podobnie zresztą jak szczepionki, ponieważ uodpornienie przeciw HCV, czynne czy bierne, nie istnieje. Warto również pamiętać, że wirus zapalenia wątroby typu C pozostaje zakaźny nawet tydzień w temperaturze pokojowej, a więc ważne jest przestrzeganie uniwersalnych zasad kontroli zakażeń (edukacja, bezpieczny seks, unikanie używania wspólnych igieł przy zażywaniu narkotyków czy przy tatuażu itd.).

 

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A)

Umieszczenie zapalenia wątroby typu A w gronie infekcji przenoszonych drogą płciową może zaskakiwać, warto i o tym jednak wspomnieć. Wiadomo bowiem, że WZW A to tzw. „żółtaczka pokarmowa”, że wirus szerzy się drogą fekalno-oralną, a do zakażenia dochodzi na skutek spożycia skażonej żywności czy wody. Zakażenia często zdarzają się w rejonach, gdzie higiena i utylizacja ścieków są na niezadowalającym poziomie. Najczęściej dotyczą dzieci i młodzieży – przebycie żółtaczki w młodym wieku często wskazuje więc na WZW A.

Okres wylęgania choroby wynosi średnio około miesiąca. Pacjent jest zakaźny dla innych osób ze swojego otoczenia przed wystąpieniem objawów klinicznych, w trakcie choroby, a także po jej ustąpieniu. Wirus HAV (hepatitis A virus) może być również obecny w płynach ustrojowych (Ryc. 2.). Objawy ostrego zakażenia obejmują żółtaczkę, nudności, gorączkę, biegunkę, aczkolwiek znaczny odsetek pacjentów przechodzi infekcję bezobjawową. W przypadku WZW A nie występuje postać przewlekła zakażenia (choć pacjenci mogą odczuwać objawy ostre nawet przez kilka miesięcy), nie ma także dowodów na związek infekcji HAV z pierwotnym rakiem wątroby.

Ryc. 2. Obecność HAV w różnych wydalinach i płynach ustrojowych (dane CDC)

Nie istnieje specyficzna terapia. Ewentualnie, dla złagodzenia objawów, stosować można uodpornienie bierne we wczesnej fazie okresu wylęgania. Istotne jest, że przed WZW A możemy się chronić. Szczepionka jest skuteczna i bezpieczna, i zalecana często osobom narażonym na zakażenie (np. podróżującym na tereny, gdzie notuje się dużą liczbę przypadków WZW A). Dostępna jest także szczepionka skojarzona przeciw WZW A i WZW B.

Wracając do zakażeń przenoszonych drogą płciową – szczepionka przeciw WZW A polecana jest czasem mężczyznom uprawiajacym seks z mężczyznami. Są oni bowiem w grupie ryzyka, a informacje o dotykających ich wybuchach epidemii WZW A (głównie w dużych miastach, jak Londyn, Nowy Jork, Tokio) pojawiają się od lat dziewięćdziesiątych zeszłego wieku. Przypadki WZW A u MSM korelują z uprawianiem rimmingu, pieszczot okolic odbytu palcami, a także z dużą liczbą partnerów seksualnych i seksem grupowym. Ogólnie jednak rzecz biorąc ryzyko zakażenia HAV przy takich okazjach, choć istnieje, jest raczej niewielkie.

 

Literatura:

  1. Götz HM, van Doornum G, Niesters HG, den Hollander JG, Thio HB, de Zwart O. A cluster of acute hepatitis C virus infection among men who have sex with men – results from contact tracing and public health implications. AIDS, 2005; 19:969-74.
  2. Turner JM, Rider AT, Imrie J, Copas AJ, Edwards SG, Dodds JP, Stephenson JM. Behavioural predictors of subsequent hepatitis C diagnosis in a UK clinic sample of HIV positive men who have sex with men. Sex Transm Infect, 2006; 82:298-300.
  3. Larsen C, Chaix ML, Le Strat Y, Velter A, Gervais A, Aupérin I, Alric L, Duval X, Miailhes P, Pioche C, Pol S, Piroth L, Delarocque-Astagneau E; steering committee of the HEPAIG study. Gaining greater insight into HCV emergence in HIV-infected men who have sex with men: the HEPAIG Study. PLoS One, 2011; 6:e29322.
  4. Tortajada C, de Olalla PG, Diez E, Pinto RM, Bosch A, Perez U, Sanz M, Caylà JA; Saunas Working Group. Hepatitis A among men who have sex with men in Barcelona, 1989-2010: insufficient control and need for new approaches. BMC Infect Dis, 2012; 12:11.
  5. Brook MG. Sexually acquired hepatitis. Sex Transm Infect, 2002, 78:235–240.

 

 

Autorzy:

zdjęcie Ewa Krawczyk

Ewa Krawczyk

Biolożka, dr nauk medycznych w zakresie biologii medycznej. Specjalistka w dziedzinie mikrobiologii lekarskiej. Członkini International Society for Infectious Diseases. Obecnie pracuje na Georgetown University w Waszyngtonie, a przedmiotem jej badań są mechanizmy nowotworzenia, immortalizacji oraz różnicowania komórek ssaków. Autorka bloga www.sporothrix.wordpress.com, w którym często zamieszcza popularnonaukowe teksty.




Skomentuj

  

  

  

Obraz CAPTCHY

*

Możesz używać następujących tagów HTML

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Pamiętaj: zamieszczając komentarze akceptujesz regulamin

napisz do nas: listy@homiki.pl

Homiki.pl. Czasopismo zarejestrowane w Sądzie Okręgowym Warszawa Praga pod nr 2372 więcej »
Nr ISSN: 1689-7595

Powered by WordPress & Atahualpa