Homo-czeska historia

Praska Parada Równości była jednym z pierwszych wydarzeń, dzięki którym Polacy mogli przyjrzeć się życiu gejowsko-lesbijskiemu w Czechach z innej niż dotychczasowa perspektywy. Swoista mitologizacja Czech, którą uprawiamy od dziesięcioleci, doprowadziła do tego, że naszą wiedzę o tym kraju kształtują raczej polscy reportażyści, czeskie filmy z okresu komunizmu i dawna czeska literatura. Wyobrażenia o gejowskim życiu w Czechach możemy czerpać z nieudanej powieści Planeta samych chłopców Adama Georgieva czy… filmów porno. Fantazmat narosły wokół naszego południowego sąsiada jest zakorzeniony w polskiej kulturze tak, że wiadomości z Czech, czeskie nowości wydawnicze czy kulturalne wydarzenia są nieobecne w polskiej prasie. Wystarczy nam tenże fantazmat. Szkoda, gdyż w ostatnich miesiącach w Czechach ukazało się kilka interesujących pozycji mówiących o historii homoseksualności.

Pierwsza z nich, Homosexualita v dějinách české kultury pod redakcją Martina Putny, to zbiór kilkunastu artykułów dotyczących obecności nieheteronormatywności w literaturze, filmie, teatrze i sztukach plastycznych. We Wstępie redaktor Putna omawia amerykańską i europejską metodologię badań nad historią homoseksualności. Putna zwraca uwagę na to, że pisanie o homoseksualności często jest instrumentalizowane przez dyskurs walki o równouprawnienie, a ucieczka przed tym jest niemożliwa. Przedstawiając różne problemy pisania historii odmienności (konstrukcja „homoseksualisty”, homotekstualność, spór między esencjalizmem a konstruktywizmem, (nie)obecność lesbijek, teoria queer) Putna wskazuje, że istnieje różnica między amerykańskim a europejskim modelem patrzenia na orientację seksualną, a co za tym idzie – pisania jej historii. Amerykańskie spojrzenie jest indywidualistyczne, wyodrębniające i kategoryzujące, europejskie – włączające we wspólnotę społeczną, integrujące.

Czytając książkę pod redakcją Putny odkrywamy obecność homoerotyzmu w czeskiej kulturze – od legendy o świętym Wojciechu, poprzez odważną, queerową interpretację dawnej sztuki czeskiej (świetny tekst Hynka Látala) po przegląd najnowszych działań sceny teatralnej. Spośród wielu biografii niejedna zasługuje na szersze opracowanie i publikację w Polsce. Samej książki Putny nie rekomendowałbym żadnemu wydawcy, gdyż wielokrotnie wymagałaby ona szerszego omówienia samej historii kultury czeskiej.

Kolejną pracą, na którą warto zwrócić uwagę, jest książka Jana Seidla Od žaláře k oltáři. Emancipace homosexuality v českých zemích od roku 1867 do současnosti, co możemy przetłumaczyć jako „Z lochów pod ołtarze. Emancypacja homoseksualizmu na czeskich ziemiach od 1867 roku do współczesności”. Książka jest drugą tak obszerną próba opisania historii homoseksualności w Czechach (wydana w 2000 roku książka Jiřiego Fanela, Gay historie, jest traktowana raczej jako popularnonaukowe niż naukowe wydanie). Próbą raczej nieudaną. Nierównomierne rozłożenie akcentów pomiędzy opisywanymi okresami powoduje, że bardzo dużo możemy dowiedzieć się o wydarzeniach z kręgu „ruchu LGBT” a o wiele mniej i bardziej skrótowo o czasach gorzej przebadanych, czyli przed II wojną światową. Największą zaletą pierwszej części książki są badania przeprowadzone przez autora w archiwach sądowych, które pokazują, jak często zapadały wyroki skazujące na podstawie artykułu 129 austriackiego kodeksu karnego z 1852 roku. Interesująca wydaje się również historia powstania pierwszych gazet „homofriendly” w Czechach („Hlas sexuálni menšiny”, „Novy hlas”, „Kamarád”) czy rozwój organizacji takich jak Światowa Liga Reformy Seksualnej, która – w przeciwieństwie do Polski – w Czechach odgrywała znaczącą rolę. Być może to moje zainteresowania historią przedwojenną sprawia, że późniejsze rozdziały wydają się być nudnym przeglądem osób i wydarzeń. Jednocześnie pisanie o wydarzeniach z ostatnich kilku lat w przekrojowych publikacjach jest zawsze ryzykowne, przez co szczegółowe opisy i analizy należałoby zapewne pozostawić przyszłemu pokoleniu, lub chociażby odczekać jeszcze kilkanaście lat.

Na koniec ciekawostka – ukazał się katalog (sponsorowany przez Ministerstwo Kultury!) do wystawy What a Material! Queer Art from Central Europe. Licząca pięćdziesiąt stron książeczka zawiera m.in. artykuł Pawła Leszkowicza o polskiej sztuce queerowej, niestety będący raczej wyliczanką kolejnych nazwisk niż jakąkolwiek analizą. Nowością jest jedynie szersze niż dotychczas dostrzeżenie przez Leszkowicza sztuki tworzonej przez kobiety. Jednocześnie gdy czytam, że w fenomenem polskiej sztuki jest duża liczba reprezentacji transpłciowości, to mam wrażenie, że chodzimy do innych galerii. Niestety Leszkowicz pisząc o akcjach społecznych-plakatowych nadal wymienia jedynie „Niech nas zobaczą”, choć od tego czasu wiele się zmieniło w sposobach przedstawiania osób/par homoseksualnych i warto by to pokazać również za granicą. Katalog interesujący, choć raczej jako przyczynek do dalszych rozważań.

Nowością na czeskim rynku wydawniczym jest kolejna książka Martina C. Putny, Křesťanství a homosexualita. Pokusy o integraci.

***

 

Jak widać – sięgając do fantazmatu – znowu powinniśmy brać przykład z braci Czechów – do dzisiaj nie mamy ani jednej książki próbującej podsumować dotychczasowe ustalenia i omówić „dzieje homoseksualności na ziemiach polskich”. Pojawiają się co prawda pojedyncze publikacje, artykuły prasowe czy inicjatywy internetowe, niestety poważnej, naukowej pozycji do tej pory nikt nie napisał. Postulat zebrania dotychczasowych ustaleń i scalenia ich w postaci jednej publikacji powinien przyświecać nie tylko badaczom i badaczkom, ale i organizacjom pozarządowym. Jak pisze Maria Solarska: Pojmowanie rzeczywistości społecznej jako historycznej pociąga za sobą przyjęcie, że otaczający nas świat również należy do sfery historycznej zmienności.  (S/przeciw historia, Bydgoszcz 2011, s. 71-72). Historia jest zatem możliwością wyrażenia swojego buntu i ukazania zmienności zjawisk, które do dzisiaj budzą kontrowersje. Musimy z tego skorzystać.

 

 

 

Autorzy:

zdjęcie Wojciech Szot

Wojciech Szot

rocznik 86, pracownik, księgarz




Skomentuj

  

  

  

Obraz CAPTCHY

*

Możesz używać następujących tagów HTML

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Pamiętaj: zamieszczając komentarze akceptujesz regulamin

napisz do nas: listy@homiki.pl

Homiki.pl. Czasopismo zarejestrowane w Sądzie Okręgowym Warszawa Praga pod nr 2372 więcej »
Nr ISSN: 1689-7595

Powered by WordPress & Atahualpa