Kilka faktów z historii homoseksualizmu


Fragment pracy licencjackiej Wojciecha Ehrhardta „Wizerunek polskich mniejszości seksualnych na podstawie portali internetowych gejowo.pl i homiki.pl”.

Rozpoczynając rozważania na temat homoseksualizmu warto odwołać się do świadectw, które wskazują na występowanie tego zjawiska na przestrzeni dziejów. Miłość do osób tej samej płci często traktuje się jako wynaturzenie, czy też zboczenie właściwe naszym czasom, zapominając o tym, że pierwsza znana wzmianka o homoseksualizmie pochodzi z egipskiego papirusu sprzed około 2500 lat przed naszą erą (Lew-Starowicz, Dulko 2005:40). W antycznej Grecji natomiast, która uważana jest za kolebkę zachodniej cywilizacji było to zjawisko dość powszechne. Jak pisze wybitny klasyczny antropolog Kenneth J. Doover (2004: 13), podstawowa różnica pomiędzy naszą kulturą i kulturą grecką polegała na tym, iż ta druga, pomimo że świadoma różnic w ludzkich preferencjach seksualnych, nie wykształciła w swym słowniku terminów takich jak homoseksualista czy heteroseksualista. Tematy homoseksualne były poruszane w sztuce oraz literaturze, a przemienność nastawienia seksualnego nie sprawiała w żaden sposób problemów jednostce ani społeczeństwu. Źródłem wiedzy na ten temat są zarówno zachowane starożytne sztuki plastyczne (malowidła na greckich wazach), literatura (tu między innymi bardzo ważny jest wkład Platona, ale także poezja, komedie i mowy) jak również samo słownictwo tamtej epoki.

Ci, którzy kwestionują zdanie Doovera często przywołują także sprawę Timarcha. Chodzi tu o zachowaną mowę Ajschinesa, w której oskarża on Timarcha między innymi o męską prostytucję. Jednak jak argumentuje Doover (2004: 33-53) brak tu bezpośredniego odniesienia do homoseksualizmu. Całość dotyczy pobierania opłat za czyny seksualne, co dyskryminowało obywateli Aten w przypadku, gdy chcieli publicznie wygłaszać mowy lub sprawować urzędy. Nie jest jednak wiadome z jakiego powodu takie prawo zostało wprowadzone. Należy też pamiętać, że w Atenach obywatel mógł być pozwany na podstawie każdego pomówienia bądź domniemania. Sądowi nie przewodniczył profesjonalny sędzia, ogromną rolę w całym procesie odgrywała retoryka, a szyderstwa i złośliwości były na porządku dziennym.

Współcześnie, homoseksualista w potocznym stereotypie występuje jako osoba zniewieściała, mężczyzna, który naśladuje kobietę o delikatnych rysach i budowie. Tymczasem Doover (2004:88) wyraźnie zaznacza, że w greckiej tradycji nie ma mowy o wyróżnianiu się kobiecym wyglądem czy też zachowaniem. Owszem, chodziło o wygląd, ale raczej ceniona była atletyczna, muskularna budowa ciała i opalenizna. Należy jednak wspomnieć, że w kulturze greckiej niespotykana wręcz była miłość homoseksualna pomiędzy mężczyznami w tym samym wieku. Oczywiście podział Grecji na państwa – miasta miał zasadniczy wpływ na postrzeganie wielu kwestii związanych z obyczajowością oraz seksualnością (Doover 2004:225-237). Społeczeństwa mocno zmilitaryzowane takie jak: Sparta i Kreta, w których mężczyźni oddzieleni od swoich rodzin byli razem koszarowani, okazywały się znacznie bardziej podatne na występowanie omawianego tu zjawiska.

Na sam koniec monografii Kenneth Dover (2004:244) wysuwa bardzo ciekawą hipotezę, twierdząc, iż w społeczeństwie greckim homoseksualizm dotyczył potrzeby, która to nie mogła być zaspokojona w żaden inny sposób. Cytując autora: Wydaje mi się, że omawiana potrzeba była potrzebą intensywnej osobistej więzi, której zazwyczaj nie zapewniały związki małżeńskie czy relacje rodzice-dzieci, czy też między jednostką a społecznością w ogóle. (Doover 2004:244)

Zarówno Kenneth Doover (2004:81) jak i Waldemar Kuligowski (2002: 21-36) przywołują w swoich pracach opowieść o hermafrodytach z platońskiej Uczty. Na początku istnienia człowiek był istotą dwoistą, każdy o dwóch głowach, dwóch parach rąk, nóg itp. Były to istoty niezwykle potężne, których przestraszył się sam Zeus, toteż nakazał rozdzielenie ich. Od tej pory każdy poszukuje swojej drugiej połowy, zakochując się w niej, gdy ją spotka. Zgodnie z tą opowieścią homoseksualny mężczyzna powstał z podziału podwójnego mężczyzny, a homoseksualna kobieta z podziału podwójnej kobiety. Ludzie heteroseksualni powstali zatem z podziału istot, które skupiały w sobie cechy zarówno kobiece jak i męskie. Według Doovera opowieść ta ukazuje fakt, iż w odczuciu starożytnych Greków pewne osoby mogły być zdecydowanie bardziej homoseksualne niż inne.

Z kolei Kuligowski idzie w swoim szkicu nieco inną drogą. Nawiązuje do porwania przez Zeusa pięknego Ganimedesa. Zauważa więc, że źródłem homoseksualnych zainteresowań był sam najwyższy z greckich bogów (Kuligowski 2002:32-35), twierdząc, iż taka forma związku najbardziej oddziałała na formę miłości w zachodniej kulturze, wpływając zarówno na miłość duchową jak i cielesną. Kuligowski podobnie jak Doover utrzymuje, że termin homoseksualizm nie był wtedy używany, gdyż wybór partnerów obojga płci nie budził najmniejszych antagonizmów. Swoboda decyzji była wyrażeniem miłości do piękna. Nie było ważne to czy chodzi o miłość do osoby tej samej płci.

Interesująco w tej perspektywie rysują się poglądy amerykańskiego prozaika Roberta Ferro, które prezentuje Kuligowski (2002:91). Ferro przypomina, że po upadku cesarstwa rzymskiego literatura homoseksualna była bardzo popularna i często czytana. Jednak fakt, że nie trafiła ona do tworzonego wtedy kanonu Pism Świętych spowodował wyrugowanie zarówno homoseksualistów jak i gnostyków na meandry poprawności.

Jak wynika z zestawienia przygotowanego przez Zbigniewa Lwa-Starowicza, Michała Lwa-Starowicza i Stanisława Dulko (2005:40) od czasów średniowiecza sytuacja homoseksualistów była coraz gorsza. W roku 1073 Kościół nakazuje spalenie poezji Safony. Rok 1215 to decyzja władz Paryża, które uznały homoseksualizm za jedno z najpoważniejszych przestępstw. Niedługo potem św. Tomasz z Akwinu potraktował pociąg seksualny do ludzi tej samej płci jako herezję oraz grzech przeciw naturze. W 1450 roku na mocy nakazu wydanego przez papieża Mikołaja, inkwizycja mogła wymierzać kary za homoseksualizm. Znamienny w historii homoseksualizmu jest często przywoływany przykład Oscara Wilde’a (Kuligowski 2002:90-91), którego w roku 1895 angielski sąd skazał na dwa lata ciężkich robót za czyny nierządne pomiędzy dorosłymi mężczyznami. Złośliwi nazywają go nawet męczennikiem homoseksualistów.

Dopiero duga połowa XX-ego wieku przyniosła formowanie się ruchu homoseksualistów, który wpisał się w cały nurt emancypacyjny tego okresu. Symbolicznym początkiem międzynarodowego ruchu gejowskiego był bar dla homoseksualistów Stonewall Inn w Nowym Yorku (Kietliński, Leszkowicz 2005:7-8). 28 czerwca 1969 roku klienci tego lokalu przeciwstawili się policyjnemu nalotowi. Był to początek trzydniowych zamieszek, a zarazem pierwsze tak spektakularne przeciwstawienie się dyskryminacji mniejszości seksualnej przez większość. Pomimo tego wydarzenia, w XX-tym wieku orientacja homoseksualna była często piętnowana. Długo byłoby przytaczać różnego rodzaju represje jakie spadały na homoseksualistów zarówno ze strony nazistowskich Niemiec jak i sowieckiej Rosji. Nie jest to jednak cel tego artykułu. Warto natomiast wspomnieć za Tomaszem Kietlińskim i Pawłem Leszkowiczem (2005: 93-94), że karalność stosunków homoseksualnych w Rosji zniósł dopiero Borys Jelcyn w roku 1993. W Polsce, w roku 1986, władza komunistyczna przeprowadziła akcję Hiacynt. Osoby podejrzane wówczas o homoseksualizm były aresztowane, a następnie zmuszane do wypełniania deklaracji, w których miały do homoseksualizmu się przyznać. Deklaracje te później były wykorzystywane
do szantażowania tych osób.

Obecnie wiadomo, że homoseksualizm nie jest powszechnikiem kulturowym (Kuligowski 2002:92). Współczesne antropologiczne badania wykazują jednak, że wypadku 64% badanych społeczeństw plemiennych homoseksualizm był akceptowany, a nawet popierany. Jednym z najczęściej podawanych przykładów jest opisana przez Margaret Mead rola berdache, spotykana u Indian na północy i zachodzie Stanów Zjednoczonych (Kubica 2005:159). Jest to mężczyzna, który całkowicie, z własnej woli rezygnuje z roli męskiej, ubiera się jak kobieta i wykonuje typowo kobiece zajęcia.

Najistotniejszą zmianę w sposobie myślenia o miłości homoseksualnej przyniosła jednak ostatnia dekada zeszłego wieku. W roku 1991 Światowa Organizacja Zdrowia wykreśliła homoseksualizm z Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Zaburzeń. Kolejny krok poczyniła Francja w 1999 roku, wprowadzając obywatelską umowę solidarnościową (fr. pacte civil de solidarité), dzięki której pary homoseksualne mogły zawierać prawne związki (Kuligowski 2002:105).

Z kolei w roku 2000, stan Vermont, który jako pierwszy wprowadził w USA zakaz niewolnictwa, nadał parom homoseksualnym wiele przywilejów rodzinnych.

Ukoronowaniem tych przemian było wprowadzenie przez WHO Deklaracji Praw Seksualnych, gdzie są one traktowane jako uniwersalne prawa człowieka (Kietliński, Leszkowicz 2005:72-73). Jeden z artykułów stanowi, że każdy może w pełni wyrażać
swój seksualny potencjał, który wyklucza jedynie seksualny przymus. Podkreśla się tu prawo do seksualnej przyjemności oraz wolność od dyskryminacji.

Bibliografia:

  • Doover Kenneth J., (2004), Homoseksualizm Grecki. Kraków: Wydawnictwo Domini.
  • Kubica Grażyna, (2005), Homoseksualizm w antropologii społeczno-kulturowej. Szkic problematyki. W: „Homoseksualizm, perspektywa interdyscyplinarna”, red. Krystyna Slany, Beata Kowalska i Marcin Śmietana, Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS.
  • Kuligowski Waldemar, (2002), Siedem szkiców do antropologii miłości. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
  • Leszkowicz Paweł i Tomasz Kitliński, (2005), Miłość i demokracja – rozważania o kwestii homoseksualnej w Polsce. Kraków: Wydawnictwo Ureus.
  • Lew-Starowicz Zbigniew, Michał Lew-Starowicz i Stanisław Dulko, (2005), Homoseksualizm. W: „Homoseksualizm, perspektywa interdyscyplinarna”, red. Krystyna Slany, Beata Kowalska i Marcin Śmietana, Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS.

Autorzy:

zdjęcie Wojciech Ehrhardt

Wojciech Ehrhardt

autor zmigrowany z php-nuke – ID: 213; nazwa: WojciechEhrhardt

7 komentarzy do:Kilka faktów z historii homoseksualizmu

  • Arek

    [Re: Kilka faktów z historii homoseksualizmu]

    Bardzo podobał mi się ten artykuł, odniesienie do wielu dzieł, ciekawe przykłądy ;) I już jak w tytule zobaczyłem „z historii” to już miałem nie czytać, bo usnę :D A jednak było baaaardzo ciekawe, a mnie zainteresować humanistycznym textem, odwołującym się do dzieł z różnych epok jest bardzo trudno =]

    A przykre jest to, że dawniej, nawet jakieś plemienia – przepraszam że tak to nazwę – z buszu, potrafiły akceptować homoseksualizm, a tutaj okazuje sie, że ja sam jakbym się urodził raptem kilkanaście lat wcześniej, to miałbym jeszcze większy problem niż teraz… :/ (A tak BTW – nie musiałbym się rodzic kilkanaście lat wcześniej, wystarczyłoby nawet i dziś się urodzić, ale gdzieś cum bajszpil w azji mniejszej… :/ patrz: newsy z Iranu)

    Swoją drogą bardzo mi sie spodobał ten fragment, z Uczty :) Ciekawe z którym mężczyzną Zeus kazał mnie kiedyś oddzielić :P

  • [Od kogo Cię Zeus oddzielił?]

    Jeśli jesteś młody i przystojny, to ode mnie…

  • leon

    [Re: Kilka faktów z historii homoseksualizmu]

    Szkoda, że przytoczono jedynie fragment wstępu, z którego informacje są powszechnie znane. Dla mnie o wiele ciekawsze byłoby poznanie wizerunku mniejszości seksualnych na podstawie dwóch, wybranych przez Ciebie portali, ale rozumiem, że artykuł trafia do działu historycznego. Może kiedyś doczekamy się także prawdy o tym, jacy jesteśmy : )

    Nie oceniając poziomu merytorycznego, bo nie można czynić tego jedynie po fragmencie, to język, jak na pracę licencjacką, pozostawia wiele do życzenia.

    Pozdrawiam i życzę owocnej pracy naukowej.

  • QUASIMODO

    [Re: Kilka faktów z historii homoseksualizmu]

    „Na początku istnienia człowiek był istotą dwoistą, każdy o dwóch głowach, dwóch parach rąk, nóg itp. Były to istoty niezwykle potężne, których przestraszył się sam Zeus, toteż nakazał rozdzielenie ich.” Troche ta koncepcja sie nie zabardzo sprawdza. Co Miedzy kochankami jest duża różnica wieku :-) Co do Artykułu bardzo dobry

  • Stefan

    [Re: Kilka faktów z historii homoseksualizmu]

    A moze by autor zobaczyl albo zacytowal Gaymap z Wikipedii ( artykul mariage gay po fr.) i odkryl ze Francja nie stoi na czele walki o rowne prawa dla gejow i doszedl do wniosku, ze Polska jest juz na tej mapie w „Azji”. Nawet Afryka poludniowa ma dalej posunieta legislacje w tym kierunku.

  • Stefan

    [Re: Kilka faktów z historii homoseksualizmu]

    I jeszcze jedno. Polecam autorowi doskonale „dossier” z miesiecznika francuskiego „L’Histoire” nr. 221 z maja 1998 roku pt „Enquête sur un tabou. Les homosexuels en Occident” i rowniez nr. 309 z maja 2006 a w nim artykul pt „La sexualité des Grecs : le mythe… et la réalité”

  • Edward

    [Re: Kilka faktów z historii homoseksualizmu]

    „Jeden z artykułów stanowi, że każdy może w pełni wyrażać
    swój seksualny potencjał, który wyklucza jedynie seksualny przymus. Podkreśla się tu prawo do seksualnej przyjemności oraz wolność od dyskryminacji.”
    kiedy wreszcie doczekamy się tego w Polsce??? żyjemy w jakimś ciemnogrodzie….

    moja przyjemność to powinna być moja sprawa! i nie powinno być tak że wszyscy wokół próbują mi wmówić, że ta przyjemność jest be!

    pozdrawiam homiki!

    (511 658 387)




Skomentuj

  

  

  

Obraz CAPTCHY

*

Możesz używać następujących tagów HTML

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Pamiętaj: zamieszczając komentarze akceptujesz regulamin

napisz do nas: listy@homiki.pl

Homiki.pl. Czasopismo zarejestrowane w Sądzie Okręgowym Warszawa Praga pod nr 2372 więcej »
Nr ISSN: 1689-7595

Powered by WordPress & Atahualpa