Wystawa w Berlinie i śmierć w Wenecji

W dniu 1. czerwca 2005 w Berlinie otwarto wystawę poświęconą pamięci wielkiego niemieckiego pisarza, laureata literackiej Nagrody Nobla, Tomasza Manna. Wystawa zorganizowana została z okazji 50 rocznicy śmierci Mann i potrwa do 5. września 2005. Tytuł wystawy: Applaus muss sein (Aplauz jest konieczny), wyraża wdzięczność i podziw środowiska homoseksualistów niemieckich wobec tego wielkiego intelektualisty XX wieku. Wystawę zorganizowało Schwules Museum czyli Muzeum Pedalstwa w Berlinie.

Skąd właściwie Tomasz Mann w pedalskim muzeum? Między innymi dlatego, że Mann był jednym z niewielu odważnych intelektualistów Republiki Weimarskiej, którzy w 1922 roku podpisali słynną petycję Hirschfelda domagającą się zniesienia § 175 Niemieckiego Kodeksu Karnego (Reichsstrafgesetzbuch). Żaden inny pisarz XIX i XX w nic był chyba postacią świata literackiego, z którym homoseksualiści mogli się identyfikować. Das Schwule Museum w Berlinie, organizując wystawę poświęconą Mannowi i oddając hołd wielkiemu literatowi, daje równocześnie zadość życzeniom wielu, zwłaszcza starszych zwiedzających, by tematykę homoseksualną uczynić przedmiotem dokonań sztuki literackiej.

Homoseksualizm Tomasza Mann był dla wykształconych czytelników łatwy do wyśledzenia.
Opowiadanie z 1912 „Śmierć w Wenecji“ weszło na stałe do kanonu gejowskiej prozy XX wieku. Psychoseksualna orientacja pisarza znalazła swój wyraz nie w licznych miłostkach i podbojach sercowych, lecz była sublimowana przez sztukę. Jego liczne dokonania literackie są, dzięki zawartym w nich aluzjom i niedopowiedzeniom przesycone homoerotyką. W czasach filisterskiego, drobnomieszczańskiego zakłamania twórczość Manna stanowi doskonały przykład zakamuflowanego modelowania homoseksualnej identyfikacji.
Pierwszą miłością Tomasza Manna był jego szkolny kolega Armin Martens. W 1889, 14- letni wówczas gimnazjalista, Mann wyznaje Martensowi swe uczucie, zostaje jednak wyśmiany. Dla wrażliwego chłopca było to bolesne upokorzenie, oraz prawdziwy szok, którego skutkiem było wycofanie się tego syna kupca z bogatej mieszczańskiej lubeckiej rodziny w świat marzeń i niespełnionych fantasmagorii. Armina Martensa uwiecznił jednak Mann literacko stawiając mu pomnik i czyniąc go bohaterem noweli „Tonio Kröger”. Swe późniejsze homoerotyczne fascynacje kamufluje pisarz w dalszych opowiadaniach i powieściach. Uwielbianego potajemnie ucznia liceum Willrama Timpe odnajdują czytelnicy jako Pribislava Hippe w „Czrodziejskiej Górze”, a Paula Rhrenberga, -„centralne doświadczenia serca moich 25 lat” jako skrzypka Rudiego Schwerdtfegera w „Doktorze Faustusie”.

Wystawa ukazuje Tomasza Manna w kręgu rodziny: trójki dzieci pisarza Eriki, Klausa oraz Golo, którzy, jako homo- lub biseksualni, mogli sobie pozwolić na życie bardziej otwarte. W tym właśnie familiarnym kręgu powstaje (stworzone przez kuratora wystawy Wolfganga Theise) dzieło eseistyczne, które co rusz, konfrontowane jest z problematyka homoseksualną. Konflikty i napięcia w stosunkach z bratem- Heinrichem, zmagania z Republiką Weimarską, walka z reżimem Hitlera prowadzona już na emigracji oraz oddziaływanie spuścizny literackiej Manna w świecie literatury, filmu i telewizji.

W pomieszczeniu pierwszym, poświęconym literaturze oraz historii rodziny Mannów, ściana główna zapełniona jest cytatami oraz fotografiami członków rodziny pisarza. Przeciwległa ściana stanowi collage, z setek portretów Tomasza Manna. Na filarach rodzeństwo: Katia i Heinrich. Całość uzupełniają bannery z cytatami, fotografiami, stosy książek oraz rzeźby.

W centrum zainteresowania są dzienniki Manna. W jednej z instalacji widzimy erupcje szczęścia, które można osiągnąć dzięki „spełnieniu” wypartych i stłumionych pragnień. Instalacja ukazuje Manna jako odważnego piewcę ludzkich namiętności, do których pisarz skłonny był się przyznać w swych pamiętnikach. Z nich dowiadujemy się o jego homoseksualnych pragnieniach.

Pomieszczenie drugie poświecone jest głównie odczytaniu dzieł pisarza. Jego filmowe adaptacje, polityczne wypowiedzi i ich interpretacja, przedstawione są też opracowania i dysertacje literackie poświęcone jego twórczości. Eksponaty pochodzą ze spuścizny Heinricha Manna oraz Akademie der Künste, Berlin oraz Deutsche Historische Museum, które udostępniły także popiersia pisarzy, poetów i filozofów. Plakaty ekranizacji powieści i opowiadań Manna pochodzą z Filmmuseum Berlin oraz zbiorów prywatnych.

Śmierć w Wenecji

Tomasz Mann w swej najbardziej znanej noweli opisuje ostatnie miesiące życia monachijskiego, 50 letniego pisarza Gustava Aschenbacha, aż do jego nagłej „śmierci w Wenecji”. Aschenbach, znany i ceniony pisarz, będący jednak na skraju możliwości twórczych, spowodowanym niezwykle intensywną pracą decyduje się na podróż do Wenecji. Wkrótce jednak po przybyciu wrażliwemu autorowi podręczników szkolnych oraz biografii Fryderyka Wielkiego, Wenecja wydaje się zbyt ponura i prozaiczna, chce zatem hotel i wyspę jak najszybciej opuścić. Boleśnie doskwiera mu brak słońca oraz spowijająca wszystko mgła. Aschenbach jest rozczarowany.

Nastrój pisarza zmienia się jednak diametralnie, gdyż „będąc już prawie na walizkach” spotyka młodego chłopca. Tadzio jest 14- letnim polskim szlachcicem, którego rodzina spędza urlop w tym samym, co pisarz hotelu. Od tego czasu młody efeb jest przedmiotem ukrytych spojrzeń podstarzałego pisarza. Spojrzeń pełnych namiętności i ukrytego pożądania, które nie zostało do końca expressis verbis wyrażone. Aschenbach postrzega Tadzia jako ucieleśnienie, piękna, doskonałości i boskości, podczas gdy tajemniczy uśmiech Tadzia jest w rzeczywistości uśmiechem Narcyza. Mimo oczywistości tego faktu pozostaje on jednak niedostrzegalny dla zafascynowanego pisarza, co w ostateczności rezultuje totalnym uzależnieniem pisarza od mniej lub bardziej przypadkowych spotkań, muśnień wzrokiem oraz tęsknych westchnień. Zniewolony namiętnością pisarz usiłuje zracjonalizować tę miłość jako platoniczną i artystyczną fascynację.

Pogoda panująca w Wenecjo pogarsza się, mimo to pisarz nie decyduje się na opuszczenie miasta. Nawet informacja o panującej epidemii cholery nie jest w stanie go poruszyć. Aschenbach pozostaje w Wenecji, towarzysząc Tadziowi i jego polskiej rodzinie, której z premedytacją nie informuje o istniejącym zagrożeniu, gdyż boi się utracić chłopca. W końcu sam pada ofiarą zarówno epidemii jak i namiętności i umiera kierując swe ostatnie spojrzenie na pięknego, nie zwracającego nań już uwagi, narcystycznego efeba, bawiącego się na weneckiej plaży.

Mann opisuje tu nie tylko miłość podstarzałego artysty do młodego chłopca. To także wspaniały opis przemiany estetycznej fascynacji w erotyczną namiętność. Namiętność, tak niszczącą, że jest w stanie zmienić znanego i cenionego autora w pozbawionego godności, opętanego i zaślepionego żądzą, godnego pożałowania lubieżnego, dążącego do samozagłady starca.

Śmierć w Wenecji jest chyba najpiękniejszą nowelą Tomasza Manna. Poruszony tu temat „miłości platonicznej”, która nie śmie wymówić swego imienia i namiętności, która rujnuje życie twórcze nie dając nic w zamian. Mann opowiada historie fascynacji Tadziem, podobnie jak innych homoerotycznych zauroczeń, zawsze z perspektywy, jak gdyby on sam był uwikłany w fabułę dzieła. Autor wczuwa się w przebieg akcji, wciela w osoby występujące, wykazuje zwłaszcza empatię w stosunku do głównego bohatera.

”Śmierć w Wenecji” mała być zrazu małą przerwą w pracy nad „Wyznaniami hochsztaplera Feliksa Krulla”; opracowanie jednak tego drobnego z pozoru dzieła trwała prawie rok. Pierwszy, roboczy tytuł „Goethe in Marienbad” zarzucony został jednak z powodu zaplanowanej na później erupcji namiętności, która mogłaby stanowić zbezczeszczenie tej szacownej postaci oraz jej wielkiego i nieśmiertelnego ducha”.

To wieloznaczne i wieloaspektowe dzieło zostało sfilmowane w 1971 przez Luchino Viscontiego a Benjamin Britten uczynił z niego libretto opery.

Bibliografia:
Olga Dobijanka, Tomasz Mann, [w:] Autorzy naszych lektur. Szkice o pisarzach współczesnych pod red. Włodzimierza Maciąga, Wrocław 1987.

Terapia jako duchowa forma życia. Ja- diaryczne Tomasza Manna, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1994

Karl Werner Böhm, Zwischen Unzucht und Verlangen, Thomas Mann und das Stigma Homosexualität, Königshausen & Neumann, Würzburg 1991

Gerhard Härle, Männerweiblichkeit. Zur Homosexualität bei Klaus und Thomas Mann, Athenäum Verlag, Frankfurt am Main 1988.

Marcel Reich- Ranicki, Thomas Mann und die Seinen, Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt am Main 1990.

Manfred Kluge, Rudolf Radler, [w:] Hauptwerke der deutschen Literatur, Kindler Verlag 1974.

Axel Schock, Thomas Mann, Der Tod in Venedig, Eichborn Verlag

Thomas Mann (1875–1955) – jeden z najwybitniejszych twórców prozy niemieckiej i światowej, został zmuszony do emigracji z Niemiec w 1933 r., po dojściu Hitlera do władzy. Mann był autorem powieści intelektualno-filozoficznych, zawierających również bogate tło społeczne i obyczajowe. Międzynarodowa kariera Manna rozpoczęła się po opublikowaniu sagi rodzinnej „Buddenbrookowie” (1901). Inne jego dzieła to m.in. słynna „Czarodziejska góra” (1924), a także „Józef i jego bracia” (1933–1943), „Lotta w Weimarze” (1939) i powieść łotrzykowska „Wyznania hochsztaplera Feliksa Krulla” (1954). Wielkim dziełem pisarza jest też „Doktor Faustus” (1947), napisany w formie pamiętnika. Mann był również bardzo aktywnym publicystą, żarliwym przeciwnikiem hitleryzmu i autorem antynazistowskich wystąpień radiowych. W 1929 r. został laureatem literackiej Nagrody Nobla.
(http://eduseek.interklasa.pl)

Zwiedzanie wystawy z przewodnikiem: w każdą środę o 19 (po niemiecku)
Biuro wystawy
Schwules Museum
Mehringdamm 61
10961 Berlin
Tel. +49-30-69 59 90 50
Fax +49-30-61 20 22 89

Godziny otwarcia:
Codziennie prócz wtorku
14 – 18
w soboty do godziny 19

Autorzy:

zdjęcie Janusz Boguszewicz

Janusz Boguszewicz

tłumacz, belfer, germanista, publicysta, gej, komunista, ateista, czasami „mason” i anty-kaczysta. Ostatnio feminista i antyglobalista. WYKSZTAŁCIUCH. Współpraca z portalami homiki.pl, innastrona oraz magazynem Replika.

5 komentarzy do:Wystawa w Berlinie i śmierć w Wenecji

  • Szymon Goldman

    [Re: Wystawa w Berlinie i śmierć w Wenecji]

    Widziałem film „Źmierć w Wenecji” (wstyd przyznać, ale noweli nie czytałem) i bardzo mi się podobał. Naprawdę jest na co popatrzeć!

  • Erico

    [Re: Wystawa w Berlinie i śmierć w Wenecji]

    chyba się skuszę i przeczytam coś:-) wprawdzie kiedyś próbowałem zacząć czytać Czarodziejską Górę, ale nie pamiętam, kiedy zasnąłem:-P

  • Walpurg

    [Re: Wystawa w Berlinie i śmierć w Wenecji]

    Źmierć w Wenecji ma ok. 80 str – naprawdę warto poświęcić chwilę na przeczytanie – w bibliotekach i w sprzedaży jest chyba wyłącznie w przekładzie Leopolda Staffa, więc jakość pierwszorzędna.

    Ale zachęcam do sięgania i po większe utwory – są na swój sposób ciężkie, ale to nie będzie stracony czas. Bo Mann tworzył taki typ literatury, że po jej przeczytaniu, nic nie jest już takie, jak było przed lekturą.

  • bimbalimba

    [Re: Wystawa w Berlinie i śmierć w Wenecji]

    niestety pomylil sie gejom film viscontiego z pierwowzorem literackim- w opowiadaniu bohater ulega zauroczeniu nierozwinietym jeszcze plciowo dzieckiem, ni to chlopcem ni to dziewczynka, ktore to dziecko symbolizuje witalnosc, sile natury … w filmie obiektem fantazji jest pokwitajacy chlopiec i watek homoerotyczny jest tu wyraznie eksponowany

  • Val

    [Re: Wystawa w Berlinie i śmierć w Wenecji]

    A mnie osoboscie wkurzylo to ze w Schwulmuseum, gdzie jest ta wystawa nie ma tlumaczen na angielski na tymczasowych ekspozycjach… Nie zrozumialem nic… A szkoda… Trzeba sie uczyc jezykow :)




Skomentuj

  

  

  

Obraz CAPTCHY

*

Możesz używać następujących tagów HTML

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Pamiętaj: zamieszczając komentarze akceptujesz regulamin

napisz do nas: listy@homiki.pl

Homiki.pl. Czasopismo zarejestrowane w Sądzie Okręgowym Warszawa Praga pod nr 2372 więcej »
Nr ISSN: 1689-7595

Powered by WordPress & Atahualpa