Magnus Hirschfeld – prekursor równouprawnienia

6 maja 1933 roku pod pałacyk Hatzfeldów w berlińskiej
dzielnicy Tiergarten podjechało kilka wojskowych ciężarówek, z których
wysiadło stu rosłych młodzieńców – studentów wyższych uczelni z Berlina,
nazistowskich bojówkarzy. Napastnicy wdarli się przemocą do budynku i
rozpoczęli dewastację.

Zniszczono meble, bibliotekę, pracownie, gabinety,
powybijano szyby w oknach, ze ścian powyrywano instalację elektryczną.
Zebrane przez bojówkarzy książki i materiały załadowano na ciężarówki i
wywieziono. Kilka dni później na placu przed Operą Berlińską urządzono
pokazowe przedstawienie – tłum Berlińczyków oglądał płonący stos rzeczy
zrabowanych z pałacu w Tiergarten. Taki był koniec blisko
dwudziestoletniej kariery Instytutu Nauk Seksualnych – dzieła życia
doktora Magnusa Hirschfelda, wybitnego seksuologa i gorącego
zwolennika zniesienia paragrafu 175 pruskiego kodeksu karnego, który
przewidywał karę więzienia za stosunki homoseksualne. Pracownicy Instytutu
uciekli przed prześladowaniami i udali się na emigrację, założyciel
placówki wyjechał do Nicei, gdzie zmarł dwa lata później. W maju 1933 roku
minęły trzy miesiące od wyboru Adolfa Hitlera na kanclerza Niemiec, napad
na pałacyk Hatzfeldów był zwiastunem nadchodzącego terroru – wielkiego
palenia książek, Nocy Kryształowej, prześladowań politycznych i w końcu
wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 roku.

Droga do oświecenia

Magnus Hirschfeld przyszedł na świat 14
maja 1868 roku w Kołobrzegu (Kolberg) w rodzinie żydowskiego lekarza.
Ojciec przyszłego seksuologa był socjalistą, osobą zaangażowaną w
działalność polityczną i społeczną. Po zdaniu matury w 1885 roku Magnus
opuścił dom rodzinny i wyjechał do Wrocławia zgłębiać na tamtejszym
uniwersytecie językoznawstwo porównawcze. Znudzony obranym kierunkiem
studiów Hirschfeld wyjeżdża do Sztrasburga, gdzie poświęca się studiowaniu
medycyny. Lekarskie szlify zdobywał w kilku uczelniach europejskich -
m.in. w Monachium i Berlinie, gdzie poznał śmietankę naukową i
kulturalną
. Zaprzyjaźnił się m.in. z Ibsenem oraz ze sławnym pisarzem niemieckim
Wedekindem. W stolicy poznał również Augusta Bebela, przewodniczącego
Socjalistycznej Partii Niemiec (Sozialistische Partei Deutschlands – SPD).
Po zakończeniu studiów i złożeniu egzaminów Hirschfeld udaje się w podróż
do Stanów Zjednoczonych, Włoch i Afryki Północnej. Po powrocie do Berlina
otwiera swoją pierwszą praktykę lekarską. Nie poprzestaje na
leczeniu ludzi, lecz – jako zwolennik czy wyznawca socjalizmu – angażuje
się w działalność społeczną. Jest współwydawcą i redaktorem pisma „Lekarz
rodzinny” („Hausdoctor”), którego celem jest edukacja prozdrowotna i
seksualna. Hirschfeld zajmuje się w tym czasie również poradnictwem -
głównie w zakresie nałogów: alkoholizmu i nikotynizmu. Pod koniec
stulecia Hirschfeld śledzi z uwagą głośny proces Oscara Wilde’a.

Wstrząśnięty wyrokiem wymierzonym pisarzowi rozpoczyna trudną działalność
na rzecz zniesienia represyjnego prawa skazującego homoseksualistów na
kary więzienia (słynny paragraf 175 niemieckiego kodeksu karnego). W roku
1897 zakłada „Naukowy Komitet Humanitarny” zrzeszający wybitnych ludzi
nauki, kultury i sztuki, który aż do końca Republiki Weimarskiej opowiadać
się będzie za reformą prawa karnego. Komitetowi udało się nawet
przedstawić na forum parlamentarnym petycję o zniesienie kar za bycie
lesbijką lub gejem. Pod dokumentem podpisało się 6 tys. osób, co w owych
czasach nie było liczbą małą. W 1901 roku w Lipsku ukazuje się broszura edukacyjna
pt. „Co lud powinien wiedzieć o trzeciej płci”, która wyjaśnia w
przystępny sposób oraz pozytywnym świetle istotę homoseksualizmu
oraz
opowiada się za zniesieniem paragrafu 175 kk. Hirschfeld wyjaśnia również,
że homoseksualizm nie jest chorobą ani upośledzeniem – na określenie gejów
i lesbijek używa przy tym określenia „trzecia płeć”. W broszurze
pojawia się również po raz pierwszy przypuszczenie, że homoseksualizm jest
opcją wrodzoną. Wydawnictwo znalazło duże uznanie w środowisku postępowych
naukowców i lekarzy, dziełko było szeroko komentowane nie tylko na
medycznym forum, ale również przez niemiecką prasę. Teorie
Hirschfelda padły na podatny grunt szczególnie w okresie Republiki
Weimarskiej, który był czasem niezwykłej jak na owe czasy emancypacji
niemieckich homoseksualistów. W dużych miastach powstawały jawnie
działające lokale i kabarety gejowskie, ukazywała się prasa, powstawały
stowarzyszenia homoseksualistów. W Berlinie widok dwóch mężczyzn
trzymających się za ręce na ulicy czy w restauracji nie należał wcale do
rzadkości.

Instytut Nauk Seksualnych

W 1908 roku Magnus Hirschfeld wydaje
pierwszy numer naukowego pisma „Seksuologia” („Sexualwissenschaft”). Pismo
staje się szybko forum dla tak znanych psychiatrów i seksuologów jak
Havelock Ellis, Albert Moll, Iwan Bloch i Sigmund Freud. W 1919 roku
Hirschfeld otwiera w berlińskim pałacyku Hatzfeldów Instytut Nauk
Seksualnych, pierwszą tego typu placówkę badawczą w świecie. Głównymi
kierunkami działalności Instytutu były badania nad ludzką seksualnością,
wykłady, kształcenie lekarzy w zakresie nauk o płci, działalność
wydawnicza, uświadamianie seksualne społeczeństwa, poradnictwo.
W 1926 roku ukazuje się opus magnum Hirschfelda -
monumentalne dzieło „Geschlechtskunde”
(„Nauko o płci”), które
stanowiło plon wieloletnich naukowych badań prowadzonych w Instytucie.
Autor przedstawił w nim nowoczesne teorie dotyczące seksualności, które
uzupełnił opisem tysięcy przypadków, z jakimi spotkał się osobiście w
czasie swojej praktyki. Podstawą do zbierania materiałów była tzw.
„ankieta psychobiologiczna” wypełniana przez każdego z pacjentów
zwracających się o pomoc do berlińskiej placówki. Pytania dotyczyły okresu
dojrzewania, charakteru i życia seksualnego. Dzieło przyniosło
Hirschfeldowi sławę w środowisku seksuologów i psychiatrów na całym
świecie. W 1930 roku seksuolog udaje się w podróż naukową do USA,
Japonii, Chin, Egiptu, Palestyny i Filipin. Po powrocie do Europy
Hirschfeld zastaje inne Niemcy: do władzy dochodzą środowiska skrajnie
prawicowe, wkrótce po najwyższe urzędy w państwie sięgną naziści, a Adolf
Hitler zostanie kanclerzem. Droga powrotna do Berlina została
zamknięta
– twórca nowoczesnej seksuologii był z pochodzenia Żydem, w
dodatku zajmującym się nauką uznawaną przez nazistów za
„zwyrodniałą”. – Jako człowiek i naukowiec był Hirschfeld niemile
widzianym gościem. Magnus wyjeżdża do Paryża i Nicei, gdzie umiera w dniu
swoich 67 urodzin w 1935 roku, dwa lata po splądrowaniu Instytutu Nauk
Seksualnych.

Autorzy:

zdjęcie Jerzy Piątek

Jerzy Piątek

Jeden ze współzałożycieli i redaktor portalu Homiki.pl, w stowarzyszeniu Otwarte Forum.
Zawodowo związany z branżą PR.
Prywatnie – zapalony fotograf, miłośnik poezji Rolfa Dietera Brinkmanna, dobrej kawy i rowerów.




Skomentuj

  

  

  

Obraz CAPTCHY

*

Możesz używać następujących tagów HTML

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Pamiętaj: zamieszczając komentarze akceptujesz regulamin

napisz do nas: listy@homiki.pl

Homiki.pl. Czasopismo zarejestrowane w Sądzie Okręgowym Warszawa Praga pod nr 2372 więcej »
Nr ISSN: 1689-7595

Powered by WordPress & Atahualpa